Σημειώσεις στην Εισαγωγή τού Le Strange

Σημειώσεις Προλόγου

[←1]

Fellow of Geographical Society (FGS). O Sir Clements Robert Markham (20 Ιουλίου 1830 – 30 Ιανουαρίου 1916) ήταν Άγγλος γεωγράφος, εξερευνητής και συγγραφέας. Ήταν γραμματέας τής Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας (RGS) μεταξύ 1863 και 1888, ενώ αργότερα υπηρέτησε ως πρόεδρος τής Εταιρείας αυτής για άλλα 12 χρόνια.

[←2]

Ο Le Strange 1928, σημειώνει ότι μια ιστορία τού Τιμούρ γράφτηκε στα περσικά μερικά χρόνια μετά τον θάνατό του από τον Sharaf-ad-Din Ali τού Yezd και είναι η καλύτερη περιγραφή αυτού τού κατακτητή και των εκστρατειών του. Ο Petis de la Croix τη μετέφρασε στα γαλλικά – Histoire de Timur Bec – και εκδόθηκε στο Delft το 1723. Ο ταγματάρχης David Price χρησιμοποίησε αυτόν και άλλους Πέρσες ιστορικούς στη δική του περιγραφή τού Τιμούρ στον τρίτο τόμο τού δικού του έργου Chronological Retrospect of Mahommedan History (Λονδίνο, 1811).

[←3]

Σύμφωνα με τον Le Strange 1928, ο Argote de Molina (ο εκδότης τού Clavijo), στην Ομιλία (Discurso) που προέταξε στην Αρχέτυπη Έκδοση (Editio Princeps) τού 1582, αναφέρει ότι ως δώρα, μαζί με τα κοσμήματα, ο Τιμούρ έστειλε στον βασιλιά Ερρίκο δύο χριστιανές κοπέλλες, που είχαν βρεθεί αιχμάλωτες στο σεράι τού ηττημένου Τούρκου σουλτάνου Βαγιαζήτ και ήσαν η Μαρία και η Αντζελίνα. Η Αντζελίνα λέγεται ότι ήταν ελληνικής καταγωγής. Η Μαρία ήταν κόρη κάποιου κόμη Ιωάννη και εγγονή τού βασιλιά τής Ουγγαρίας. Ήσαν πιθανώς και οι δύο αιχμάλωτες των Τούρκων από την εποχή τής καταστροφικής ανατροπής των χριστιανικών δυνάμεων στη μάχη τής Νικόπολης, που αναφέρθηκε στην αρχή αυτής τής Εισαγωγής. Υπό την ευθύνη των Ισπανών πρεσβευτών, οι δύο κυρίες έφτασαν με ασφάλεια στην Ισπανία και στη συνέχεια, προικισμένες ίσως από τον βασιλιά, παντρεύτηκαν Ισπανούς ευγενείς. Αναφέρονται και οι δύο σε ισπανικές μπαλάντες τής εποχής. Όσον αφορά την Ουγγαρέζα Μαρία, κυρία αξεπέραστης ομορφιάς, ο Argote de Molina παραθέτει μπαλάντα, προφανώς κατά τα άλλα άγνωστη, η οποία δίνει τα λόγια που είπε ο Don Payo Gomez de Soto Mayor, ο οποίος παρουσιάζεται να την κορτάρει στο Jodar και ο οποίος έγινε στη συνέχεια σύζυγός της. To Jodar βρίσκεται έξι λεύγες από τη Jaen στα βόρεια τής Γρανάδας, ενώ από τη Σεβίλλη, όπου είχαν αποβιβαστεί οι δύο επιστρέφοντες πρεσβευτές, ένας από αυτούς, ο Payo de Soto Mayor, μετέφερε τις κυρίες στην αυλή τού βασιλιά Ερρίκου. Μάλιστα αυτός κι εκείνη είχαν ταξιδέψει μαζί, βλέπονταν κάθε μέρα μετά την αναχώρηση από την Άγκυρα, οπότε πρέπει να ήταν το σιντριβάνι εκείνο που οδήγησε τα πράγματα στην κορύφωση.

«Στο σιντριβάνι τού Τζοντάρ
Είδα την κόρη με τα όμορφα μάτια.
Πέθανα από την πληγή που μού προκάλεσαν
Δεν μπόρεσα στιγμή να ζήσω».

(En la fontana de Jοdar.
Vi a la nifia de ojos bellos,
E finque ferido dellos
Sin tener, de vida, un hora).

Η Αντζελίνα, η νεαρή Ελληνίδα, παντρεύτηκε στη Σεβίλλη τον Don Diego Gonzalez de Contreras, ο οποίος ήταν αργότερα κυβερνήτης τής Σεγκόβια. Ο Argote de Molina έχει πολλά να πει για την οικογένεια Contreras σε άλλο έργο του, την Historia de la Nobleza del Andaluzia (Σεβίλλη 1583), ενώ παραθέτει ποίημα εκείνης τής εποχής τού Francisco Imperial, ο οποίος φαίνεται να μην είναι σίγουρος για την εθνικότητά της.

«Τάταρη ή Ελληνίδα κόρη
Άγνωστο απ’ όσα μπορούσα να δω.
Όμως η παρουσία της δεν άφηνε αμφιβολία
Ότι ήταν υψηλής καταγωγής».

(Ora sea Tarta o Griega,
En cuanto la pude ver,
Su disposici οn no niega
Grandioso nombre ser).

[←4]

Τα "Ταξίδια τού Μάρκο Πόλο", γνωστά και ως "Το Βιβλίο των Θαυμάτων τού Κόσμου" (γαλλικά: Livres des Merveilles du Monde), είναι ταξιδιωτικό ημερολόγιο τού 13ου αιώνα που γράφτηκε από τον Ρουστιτσέλο ντα Πίζα με βάση ιστορίες που αφηγήθηκε ο Ενετός εξερευνητής Μάρκο Πόλο. Περιγράφει τα ταξίδια τού Πόλο στην Ασία μεταξύ 1271 και 1295, και τις εμπειρίες του στην αυλή τού Κουμπλάι Χαν.

Έγκυρη έκδοση τού βιβλίου τού Μάρκο Πόλο δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρξει, καθώς τα πρώιμα χειρόγραφα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους.

Ο Μάρκο Πόλο περιέγραψε προφορικά τα απομνημονεύματά του στον Ρουστιτσέλο ντα Πίζα, όταν ήσαν και οι δύο αιχμάλωτοι τής Δημοκρατίας τής Γένουας (1298–1299).

[←5]

Ο Le Strange 1928, σημειώνει ότι η τοπογραφία τής Κωνσταντινούπολης εξετάζεται πλήρως σε δύο έργα τού A. Van Millingen: Byzantine Constantinople and the Walls (Λονδίνο, 1899) και Byzantine Churches of Constantinople (Λονδίνο, 1912).

[←6]

Κατὰ Ἰωάννην 19.34: …ἀλλ᾿ εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ.

[←7]

Κατὰ Ἰωάννην 13.26: …ἀποκρίνεται ὁ Ἰησοῦς· ἐκεῖνός ἐστιν ᾧ ἐγὼ βάψας τὸ ψωμίον ἐπιδώσω. καὶ ἐμβάψας τὸ ψωμίον δίδωσιν Ἰούδᾳ Σίμωνος Ἰσκαριώτῃ.

[←8]

Κατὰ Ἰωάννην 2.15: …καὶ ποιήσας φραγέλλιον ἐκ σχοινίων πάντας ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα καὶ τοὺς βόας, καὶ τῶν κολλυβιστῶν ἐξέχεε τὸ κέρμα καὶ τὰς τραπέζας ἀνέστρεψε…

[←9]

Κατὰ Ἰωάννην 19.23: Οἱ οὖν στρατιῶται ὅτε ἐσταύρωσαν τὸν Ἰησοῦν, ἔλαβον τὰ ἱμάτια αὐτοῦ καὶ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα· ἦν δὲ ὁ χιτὼν ἄῤῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι᾿ ὅλου.

[←10]

Treves είναι η πόλη Trier στη Γερμανία. Προφανώς εδώ ο Le Strange υπαινίσσεται ότι ο ίδιος θαυματουργός χιτώνας επιδεικνυόταν ως αυθεντικός σε δύο διαφορετικούς τόπους, κάτι που συνέβαινε συχνά στο παρελθόν και με τα ιερά λείψανα των αγίων.

[←11]

Δηλαδή την περιοχή πέρα από τον ποταμό Ώξο, τον σημερινό Άμου Ντάρυα.

[←12]

Για τη γεωγραφία τής διαδρομής από την Τραπεζούντα μέχρι τη Σαμαρκάνδη ο Le Strange 1928, παραπέμπει τούς αναγνώστες στο έργο του Lands of the Eastern Caliphate (Καίμπριτζ, 1905). Επίσης στο Nuzhat- al- Qulub, όπου δίνει τη γεωγραφία τής Δυτικής Ασίας στο πρώτο τέταρτο τού 13ου αιώνα. Ο συγγραφέας του, ο Hamd Allah Mustawfi, πρέπει να είχε πεθάνει λίγα χρόνια πριν γεννηθεί ο Κλαβίχο. Για την αγγλική μετάφραση (καθώς και για το περσικό κείμενο) βλέπε E. J. W. Gibb Memorial, First Series, XXIII 1 (1915) and 2 (1919), London, Luzac and Co.

[←13]

Οι Σαφαβίδες (1501-1736) ήταν μία από τις πιο σημαντικές βασιλικές δυναστείες τού Ιράν. Κυβέρνησαν μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση τής Περσίας και καθιέρωσαν τη δωδέκατη σχολή τού σιιτικού Ισλάμ ως επίσημη θρησκεία τής αυτοκρατορίας τους.

[←14]

Kirgiz kibitkas στο κείμενο.

[←15]

Αλεξάνδρεια η Μαργιανή

[←16]

Αλεξάνδρεια η Αρεία.

[←17]

Ο Le Strange 1928, αναφέρει ότι μέχρι σήμερα, Μίρζα μετά το προσωπικό όνομα σημαίνει Πρίγκιπας, αλλά πριν από το όνομα (π.χ. Μίρζα Σουλεϊμάν) σημαίνει απλώς ότι το υπόψη άτομο είναι κύριος με κάποια παιδεία. Αυτή τη χρήση εισήγαγαν οι Σαφφαβίδες βασιλείς τον 16ο αιώνα και μετέπειτα. Όμως την εποχή τού Κλαβίχο ο Σουλεϊμάν Μίρζα δεν ήταν απαραίτητα πρίγκιπας εξ αίματος, γιατί κατονομάζει αρκετούς άλλους Μίρζα (πριν από το όνομα) που δεν ήσαν βασιλικής καταγωγής.

[←18]

Ο Le Strange 1928, παραπέμπει στο Nicolas Antonio, Biblioteca Hispana Vetus, όπου η αφήγηση τού Κλαβίχο εμφανίζεται υπό το όνομα τού Rodericus Gundisalvi a Clavijo (τομ. II, σελ. 130 τής ρωμαϊκής έκδοσης τού 1696). Στο αφιερωμένο σε αυτόν άρθρο στο Hijos de Madrid τού Jose Antonio Alvarez of Baena (τομ. IV, σελ. 302, Μαδρίτη, 1791) υπάρχει ο εσφαλμένος ισχυρισμός, ότι από τα τρία μέλη τής πρεσβείας που στάλθηκε στον Τιμούρ, μόνο ο Κλαβίχο επέστρεψε στην πατρίδα. Όμως, όπως θα δούμε, και ο δάσκαλος τής Θεολογίας επέζησε των κινδύνων τού ταξιδιού.

[←19]

Η Ιωάννα τής Καστίλλης, κόρη τού και τής Ιωάννας τής Πορτογαλίας, γνωστή ως la Beltraneja (1462–1530), ήταν διεκδικήτρια τού θρόνου τής Καστίλλης και βασίλισσα τής Πορτογαλίας ως σύζυγος τού βασιλιά Αφόνσο Ε’ (βασ. 1438-1477).

[←20]

Ο Ερρίκος Δ’ τής Καστίλλης (βασ. 1454-1474).

[←21]

Η Ισαβέλλα Α’ τής Καστίλλης, που βασίλευσε (1474-1504) ως βασίλισσα Καστίλλης και Λεόν και (1479-1504) ως βασίλισσα Αραγωνίας, σύζυγος τού Φερδινάνδου Β’ τής Αραγωνίας.

[←22]

Capilla del Obispo (Παρεκκλήσι τού Επισκόπου).

[←23]

Ο Le Strange 1928, αναφέρει ότι το πολύτιμο χειρόγραφο τού 15ου αιώνα καταγράφεται με κωδικό Bb. 72/9218 και σημειώνεται εν συντομία από τον Β. J. Galliardo στο δικό του έργο Ensayo de una Biblioteca Española de libros raros y curiosos, Mαδρίτη, 1866. Βλέπε Τόμ. ΙΙ, Παράρτημα, σελ. 66. Το αντίγραφο που φτιάχτηκε από τον Molina κατά τον 16ο αιώνα αριθμείται ως 18.050 στον κατάλογο τής Εθνικής Βιβλιοθήκης τής Μαδρίτης.

[←24]

Ο Le Strange 1928, σημειώνει ότι η γαλλική σελίδα τίτλου γράφει:

Ruy Gonzales de Clavijo
Itinéraire de l’Ambassade Espagnole
à Samarcande en 1403-1406
και τυπώθηκε στον Τόμο XXVIII των Sbornik ή Διαφόρων για τη Ρωσική Γλώσσα και Λογοτεχνία τής Αυτοκρατορικής Ακαδημίας τής Αγίας Πετρούπολης το 1882.